Zweedse mijl

In een andere tekst heb ik al geschreven over de oude mijlstenen die in Zweden vaak nog langs de weg te vinden zijn. Als je met de auto of fiets langs deze mijlstenen rijdt, valt het al snel op dat de afstand tussen de hele mijlen niet overeenkomt met wat wij vandaag de dag onder een mijl verstaan: ofwel de Engelse mijl van  1609, 34 meter ofwel de zeemijl van 1852 meter.

De mijlstenen met daarop dus de oude Zweedse mijlen stammen uit de zeventiende eeuw. In deze tijd had nagenoeg ieder land andere afstandsmaten. Veel hadden bijvoorbeeld wel een mijl maar de daadwerkelijke afstand was dan heel anders. Een Nederlandse mijl was bijvoorbeeld 5.560 meter lang, een Pruissische mijl ongeveer 7.532 meter en een Russische mijl 7.468 kilometer.

In Zweden was er echter geen sprake van één soort mijl. Veel regio’s hadden vanuit hun eigen geschiedenis andere manieren om afstanden te meten. En dat kon voor grote problemen zorgen:

Stel een handelsman reist van Göteborg aan de westkust naar Kalmar aan de oostkust van Zweden. Dat is tegenwoordig een afstand van 360 kilometer en laten we voor het gemak er even vanuit dat dat in de eerste helft van de zeventiende eeuw ook zo was. Zou de handelsman in Göteborg vragen naar de afstand naar Kalmar dan zou hij ‘ongeveer 28 mijlen’ als antwoord gekregen hebben. Wanneer de handelsman aangekomen zou zijn in de stad Värnamo, nagenoeg halverwege de de reis, en gevraagd hebben hoe lang de reis nog is, zou de inwoner van Värnamo ‘ongeveer 25 mijlen’ geantwoord hebben. Hoewel het lijkt alsof hij maar drie mijl afgelegd heeft, heeft hij in werkelijk echt de helft van de 360 kilometer er al opzitten. 

Het probleem is dat zowel de provincie Västra Götaland (Göteborg) en Småland (Värnamo) twee totaal verschillende interpretaties van de mijl kennen: die in Västra Götaland is ongeveer twee keer zo lang!

1 Västgötamil          =   13.000 meter
1 Smålandsmil        =  
 7.000 meter

Andere oude mijlen in Zweden zijn onder andere de Dalamil (14.485 meter), de Upplandmil (10.688,45 meter) en de Ångermanlandmil (11.875 meter). Daarnaast waren er ook mijlen die niet per se aan een regio gebonden waren. Zo was er de zogenoemde näverskomil die uitgang van de afstand die met één paar schoenen gemaakt van berkenschors afgelegd kon worden (ca. 16.000 meter). Bijna even lang als de näverskomil was de kyndemil. Bij laatstgenoemde werd de afstand van waarop de rook van vuur nog te zien is (bijna 16 kilometer dus) als uitgangspunt genomen.

1/4 mijl uit 1872

Behalve de miscommunicatie zoals in het voorbeeld hierboven, hadden deze verschillende interpretaties van een mijl ook grote gevolgen kunnen hebben voor de gästgivareförordning die Drottning Kristina invoerde in 1649. Sindsdien moest een reiziger immers een bepaald bedrag betalen aan zijn gastheer afhankelijk van de afgelegde afstand. Maar als de reis door verschillende regio’s zou zijn gegaan, was het nagenoeg onmogelijk om een goede afstand te schatten. Daarom besloot Drottning Kristina met dezelfde wet ook een standaardmijl in te voeren, de zogenaamde oude Zweedse rijksmijl. Gekozen werd voor de Upplandsmil en tot 1889 is dat dus de afstand van een rijksmijl geweest.

Waarom de Upplandsmil als uitgangspunt is genomen, is mij niet bekend. Erg praktisch bleek het meten in de reisafstand in eenheden van 10.688,45 meter niet. Daarom werd al snel besloten ook de 1/2 (5.344, 22 meter) en 1/4 mijl (fjärdingsväg, 2.672,11 meter) in te voeren als maat. In de tabel voor skjutspenningar in een eerdere blog is ook te zien dat de prijs aangepast werd als men bijvoorbeeld anderhalve mijl had afgelegd.